Tablica narodów – Hetyci, Aramejczycy i język kananejski

„Abraham przystał na to, co mówił Efron, i odważył Abraham Efronowi srebro, o którym mówił w obecności synów Cheta, czterysta sykli srebra, będącego w obiegu u kupców.”

Wzgórze miejskie z pałacem książąt, a u jego stóp dzielnica asyryjskich kupców, w której znaleziono ponad 23 000 tabliczek klinowych.

Wiele tabliczek tkwi w opieczętowanych glinianych kopertach, na których tekst zapisano ponownie – sposób przypominający zapieczętowany akt kupna Jeremiasza wraz z jego otwartym odpisem (Jr 32,11–14).

„Ja zaś i mój dom służyć będziemy Panu.”

Brama Lwów, Brama Króla, Wielka Świątynia i tunel Yerkapı w stolicy hetyckich wielkich królów.

Hetyckie traktaty wasalne mają stałą budowę: przedstawienie wielkiego króla, prolog historyczny, zobowiązania, złożenie i odczytywanie dokumentu, świadkowie, błogosławieństwo i przekleństwo. Joz 24 i Księga Powtórzonego Prawa wykazują podobny układ – czy wzorzec był raczej hetycki, czy nowoasyryjski, pozostaje przedmiotem dyskusji badaczy.

Czytanie na miejscu

Miasteczko nad Tohmą ze źródlanym jeziorem Gökpınar – w krajobrazie, w którym wielu badaczy umiejscawia hetycką Tegaramę.

Teksty hetyckie wymieniają Tegaramę, asyryjskie – Til-Garimmu; oba miejsca łączy się często z biblijną Togarmą, którą Ezechiel zna jako kraj koni na północy. Utożsamienie to nie jest pewne. Tradycja ormiańska wywodzi swój naród od „domu Torgoma” – jest to tradycja pozabiblijna.

Czytanie na miejscu

Wzgórze miejskie aramejskich królów Sam'al u stóp Amanusu; najważniejsze znaleziska znajdują się dziś głównie w Berlinie i Stambule.

Stela nagrobna Kuttamuwy (ok. 735 r. p.n.e.) mówi w dialekcie staroaramejskim o jego „duszy” w kamieniu – słowo to jest spokrewnione z hebrajskim nefesz. Wyznanie z Pwt 26,5 nazywa praojca Aramejczykiem; niektóre dawne przekłady oddają jednak to miejsce inaczej, mówiąc o „Syryjczyku”.

Czytanie na miejscu

Bramy księcia Azatiwady z reliefami i dwujęzyczną inskrypcją po fenicku i hieroglifami luwijskimi.

Fenickie pismo alfabetyczne jest blisko spokrewnione ze starohebrajskim; z niego wywodzą się także alfabet grecki i łaciński. „Język kananejski” u Izajasza oznacza hebrajski jako część tej rodziny językowej.

„Bo jak było za dni Noego, tak będzie i z przyjściem Syna Człowieczego.”

Późnoantyczna mozaika z arką Noego i zwierzętami, a także sceny z dziejów Samsona (o ile obiekt jest otwarty).

Czy budowla była kościołem, czy synagogą – to kwestia sporna wśród badaczy. Mopsuestia była siedzibą biskupią Teodora († 428), jednego z wielkich egzegetów starożytnego Kościoła.