Stary Testament w Anatolii – Hetyci, Abraham, Ararat

„Ja jestem Pan, Bóg twój, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.”

Wielka Świątynia, Brama Lwów, Brama Królewska i tunel Yerkapı – w archiwum miasta znajdowały się tysiące glinianych tabliczek, wśród nich traktaty państwowe wielkich królów.

Traktaty hetyckie zaczynają się od imienia wielkiego króla i tego, co uczynił dla swojego partnera; następnie pojawiają się przykazania, świadkowie, błogosławieństwo i przekleństwo. Wielu egzegetów widzi w tym pokrewieństwo z budową Dziesięciu Przykazań i 5 Księgi Mojżeszowej.

Czytanie na miejscu

W krainie, którą inskrypcje asyryjskie nazywają Tabal, i w dolinie Tohmy koło Gürün czytają Państwo imiona synów Jafeta i Gomera.

Tabal często utożsamia się z Tubalem, a miasto Tegarama, wymieniane w tekstach hetyckich i asyryjskich, z Togarmą. Obie identyfikacje są hipotezami badaczy, a nie pewnikami – pokazują jednak, jak konkretnie biblijne nazwy ludów zakorzenia się w tym krajobrazie.

Czytanie na miejscu

Postój nad spiętrzonym Eufratem między Adıyaman a Şanlıurfą – rzeką, którą Biblia nazywa „rzeką wielką”.

Aż do Eufratu sięga obietnica ziemi dana Abramowi. Zarazem rzeka jest granicą: po jej drugiej stronie, przypomina Jozue, ojcowie służyli innym bogom (Joz 24,2).

„Wyszedł tedy Abram, jak mu powiedział Pan, a z nim wyszedł Lot. Abram miał siedemdziesiąt pięć lat, gdy wyszedł z Charanu.”

Gliniane domy z kopułami, ruiny Wielkiego Meczetu i twierdzy – na równinie, na której Terach zatrzymał się ze swoją rodziną.

W czasach asyryjskich i babilońskich Charan był ośrodkiem kultu boga księżyca Sina. Ze świata, w którym służono ciałom niebieskim, Bóg wywołał Abrama – wiara zaczyna się od wyruszenia w drogę.

„Wy tedy tak się módlcie: Ojcze nasz, który jesteś w niebie, święć się imię twoje.”

Klasztor założony w 397 roku, siedziba syryjskoprawosławnego metropolity Tur Abdin – jeden z najstarszych wciąż zamieszkanych klasztorów świata.

Liturgię sprawuje się tu w klasycznym języku syryjskim, jednej z form aramejskiego; w wioskach mówi się w turoyo, języku nowoaramejskim. To ta rodzina językowa, w której nauczał Jezus – a Aramejczycy pojawiają się już w Tablicy narodów.

„W niedoli mojej wołałem do Pana, a On mnie wysłuchał; z głębi krainy umarłych wzywałem pomocy, a Ty usłyszałeś mój głos.”

Kościół Świętego Krzyża (915–921) z reliefami Adama i Ewy, Abrahama i Izaaka, Dawida i Goliata oraz Jonasza z rybą.

Fasada to program obrazowy od stworzenia świata po proroków – „Biblia w kamieniu”. Jonasz, wybawiony z głębin, był dla starożytnego Kościoła znakiem zmartwychwstania (Mt 12,40).

„I osiadła arka w siódmym miesiącu, siedemnastego dnia tego miesiąca, na górach Ararat.”

Wielki Ararat (5137 m) i Mały Ararat (3896 m) nad równiną – widziane z pałacu İshaka Paszy.

Biblia mówi „na górach Ararat”, a nie „na górze”: Ararat to hebrajska nazwa krainy Urartu. Szczyt nosi tę nazwę dopiero od średniowiecza.