Między Eufratem a Tygrysem – Eden, Abraham, Karkemisz

„A nazwa trzeciej rzeki Chiddekel; płynie ona na wschód od Asyrii. A czwarta rzeka – to Eufrat.”

Rzeka poniżej bazaltowych murów Amidy, z Mostem Dziesięciu Łuków z 1065 roku i ogrodami Hevsel na brzegu.

Biblia wymienia dwie znane i dwie nieznane rzeki, Piszon i Gichon. Dlatego położenie Edenu pozostaje otwartą kwestią – propozycje sięgają od Wyżyny Armeńskiej, gdzie biorą początek Tygrys i Eufrat, po Zatokę Perską.

Czytanie na miejscu

Skała zamkowa nad zbiornikiem zaporowym i przeniesione zabytki dawnego miasta, które od 2020 roku leży pod wodą.

Dawna nazwa Kefa oznacza po syryjsku „skała”; w czasach bizantyjskich miasto było siedzibą biskupią. „Nad brzegiem wielkiej rzeki, to jest Tygrysu”, Daniel otrzymał swoje ostatnie wielkie widzenie.

„Albowiem niewidzialna jego istota, to jest wiekuista jego moc i bóstwo, mogą być od stworzenia świata oglądane w dziełach i poznane umysłem, tak iż nie mogą wymówić się od odpowiedzialności.”

Okrągłe założenia z filarami w kształcie litery T o wysokości do 5,5 metra i reliefami lisów, węży i sępów, wzniesione mniej więcej w latach 9600–8200 przed Chr.

Göbekli Tepe nie jest dowodem na żadną opowieść biblijną ani nie jest ogrodem Eden. Założenia te pokazują jednak, jak wcześnie ludzie wspólnie wznosili wielkie budowle i tworzyli obrazy – Paweł mówi o tym, że Bóg daje się poznać wszystkim ludziom w swoim stworzeniu.

„Wyszedł więc Abram, jak mu rozkazał Pan, a z nim poszedł Lot. Abram miał siedemdziesiąt pięć lat, gdy wyszedł z Charanu.”

Wzgórze miejskie, ruiny wielkiego meczetu z wieżą oraz stożkowe gliniane domy w kształcie uli.

Charan był ośrodkiem kultu boga księżyca Sina; jeszcze w VI wieku przed Chr. babiloński król Nabonid odnowił jego świątynię. Księga Jozuego 24,2 przypomina, że ojciec Abrahama „służył innym bogom” – powołanie Boże wyprowadziło go z tego świata.

„Przez wiarę usłuchał Abraham, gdy został powołany, aby pójść na miejsce, które miał wziąć w dziedzictwo, i wyszedł, nie wiedząc, dokąd idzie.”

Staw Abrahama Balıklıgöl, cytadela z dwiema kolumnami z czasów Abgarydów oraz Muzeum Archeologiczne.

Według legendy o Abgarze – pozabiblijnej tradycji, którą w IV wieku przytacza Euzebiusz – król Edessy Abgar napisał list do Jezusa. Pewne jest, że Edessa wcześnie stała się ośrodkiem chrześcijaństwa syryjskiego; tutaj działał Efrem Syryjczyk († 373).

Czytanie na miejscu

Wzgórze miejskie późnohetyckich królów nad Eufratem, tuż przy granicy z Syrią (o ile jest dostępne).

W drodze do Karkemiszu faraon Necho przeszedł w 609 roku przed Chr. obok Jozjasza, który poległ pod Megiddo (2 Kronik 35,20–24). Cztery lata później, w 605 roku przed Chr., Nebukadnesar pobił tutaj Egipcjan – Babilon stał się mocarstwem, które wkrótce zagroziło także Jerozolimie.

„W tym dniu zawarł Pan z Abramem przymierze tej treści: Potomstwu twemu daję tę ziemię od rzeki egipskiej aż do rzeki wielkiej, rzeki Eufrat.”

Po dniach spędzonych nad rzeką przeczytają Państwo na zakończenie podróży, w Gaziantep, obietnicę daną Abramowi.

Eufrat jest w Biblii wielką rzeką graniczną: wyznacza rozległość obietnicy danej Abramowi i pojawia się raz jeszcze w Objawieniu jako rzeka, nad którą rozstrzygają się sąd i dzieje.